Yakup Öztürk – Dehya Nedir?

Dehya nedir?

Dehya kelimesi Arapça bir sözcüktür. Dehya kelimesi, deha kelimesinin anlamca daha da güçlendirilmiş halidir. Zekâ ve akıllılığın son mertebesi, son derecesi demektir. İleriyi görebilmek, özgün fikirleri olmak vb. anlamları ihtiva eden bir sözcüktür. Dâhiye-i dehya ya da yalnız dehya kavramı muhteşem bir zeka ve bunun üstüne diğer özellikleri de ekleyen harikulade insan demektir.

“Dehya çocuk” terim olarak; Allah vergisi bir üstün zekâ ve yeteneğe sahip, beyninin sağ ve sol tarafı çok az insana nasip olacak şekilde iyi kullanabilen (beyin sağ tarafı sayısal zekâ dediğimiz IQ’yu, beynin sol tarafı ise sezgisel zekâ dediğimiz EQ’yu kontrol eder); kendi özgürlüğünü, kendi istediğini inandığı yolla yaşamak isteyen; ona ne derseniz, ne öğretirseniz kendi kafasına yatanı ve kendi doğrusunu arayan; yaratıcı, mutlak otoriteye karşı olan; toplumsal normları sorgulayan; âdete mevcut sistemi yıkıp kendi özgün dünyasını kurmaya hazır çocuklar olarak adlandırabiliriz.

Öz değerleri yüksektir. Konuşmaya başladığınızda karşınızda asla biçare ve ezik bir çocuk değil; hazırcevap, büyümüş de küçülmüş bir büyük insanla karşı karşıyasınızdır. Etraflarından saygı ve değer görmek istiyorlar. Kendilerine çocuk değil yetişkin muamelesi yapılmasını arzu ediyorlar.

Çok küçük yaşlarda olsalar bile hemen her konuda fikir sorulmasını hele hele de kendi hayatıyla ilgili ise ondan izinsiz ve onay olmadan alınan her karara karşı sert tepki göstereceğini unutmamanız gerekiyor. Duygu sömürüsü yaparak, ajite ederek yaptıracağınız hiçbir şey olamaz tersine bir yetişkin gibi davranır ve yetişkin gibi yaklaşırsanız eşit bir seviden ilişki tesis edebilirsiniz.

Otoriteye başkaldırı sık görülen mümtaz özelliklerinin başında gelir. Baskı yaparak ve zorlayarak yapılacak konuşmalara karşı yıkıcı ve çok sert tepki verirler. Hatta kendilerine zarar verme tehdidinde dahi bulunabilirler. Kafalarını duvara, yere vurma; saçlarını çekmek gibi tepkiler verebilirler. Bazen de etrafındaki kardeşlerine ısırmak, vurmak veya bir kısım ev eşyalarını kırarak zarar verebilirler.

Bu bastırılmış bir dehya’nın dışa vurulmuş öfkesidir. Otoriter bir aile veya otoriter bir öğretmenle mutlak surette sorun yaşarlar. Nedeni çok basit; mevcut düzene uygun hareket etmeyi kabullenemezler.

Hayatta mutlaka bir otoriteye ihtiyaç vardır. Dehya karşısında bir kere güçlü birini görmek istiyor. Karşısında kesinlikle sağlam birini görmek ister. Anneyi-babayı o zaman daha çok dinler. Eğer aile ve çevresindekiler, demokrat, istişareye önem veren, adaletli ve güven veren insanlar değilseler dehya otoriteye karşı çıkacaktır.

Uzun uzun ve detay konuşmaları sevmezler,  bir meseleyi onlara uzun uzun ağdalı bir dille anlatmaya kalkarsanız dinlemezler ve kendi bildiklerini yaparlar. Onlardan bir şey istiyorsanız, bunu açık, kısa, net ve kararlı bir tarzda söylemeniz gerekiyor.

 

Kendilerinin, diğer insanlardan farklı olduğunu düşünürler. Bu farklı oluş onlarda dışlanmışlık ve yalnızlık duygularını körükler. Farklı düşünme, farklı hissetme, farklı algılama biçimleri diğer çocuklarla bir ortamda olmaktan sıkılma ve tahammül gösterememe gibi tepkilere sebep olabilir. O çocukken bile yetişkinler dünyasının bir ferdiyim, benim burada ne işim var der adeta.

Dehya çocuk, bir kısım derslerde orijinal ve kendine has bir öğrenme biçimi icat eder. Orijinal olma, farklı olma, keşif ve icatlar yapma onun hayatında çokça rastlayacağınız şeylerdir.

O yaşadığı çağın büyük filozofudur. Muhteşem fikirleri vardır. O muhteşem fikirleri hayata geçirecek; ona yardım edecek insanları yanında bulamazsa hayal kırıklığına uğrayabilir. Bularak, araştırarak, analiz yaparak öğrenir; ezberlemeye ve pasif dinleyici olmaya tahammül edemez.

İlgisini ve merakını cezbeden bir konuyu iyice ele alıp incelemeden, araştırmadan o işi bırakmaz. Yaratıcılık gerektiren işler onun ilgisini çeker. Yaratıcılık özelliği gerekmeyen alanlarda pek başarılı olamaz; sıradan işler ona gereksiz hatta çok güç gelebilir.

Yakup Öztürk – TESAM Eğitim Kurulu Üyesi

You may also like...